|
Sabit Gelirli Menkul Kıymetler |
Yatırım
Y
SGMK nedir?
Getirisi
Riskleri
SGMK Fiyatlarını Etkileyen Faktörler
Varlık Dağılımı Stratejinizde Bono ve Tahvilin Yeri
Basit Faizden Bileşik Faiz Nasıl Hesaplanır?
Bileşik Faizden Basit Faiz Nasıl Hesaplanır?
Basit Faizden Bono Fiyatı Nasıl Hesaplanır?
Bono Fiyatından Basit Faiz Nasıl Hesaplanır?
Reel Getiri (Enflasyondan Arındırılmış Getiri) Kavramı
Imkb Tahvil ve Bono Piyasası
Nasıl SGMK Alabilirsiniz?
Diğer Sabit Getirili Yatırım Araçları
Bono ve tahvil verilen bir borcu temsil eder. Tahvil, borçlanan
kuruluşa verilen bir yıldan uzun vadeli borcu, bono ise bir yıldan
kısa süre ile verilen borcu temsil eden kıymetli evraktır.
Kuruluş, bu borç karşılığında belli bir süre içinde, sabit bir
faiz oranı ödemeyi taahhüt eder.
Vade sonuna kadar tutulduğunda yatırımcıya verdiği borç
karşılığında sabit bir faiz getirisi sağlar.
Vade sonunda ana para geri ödenir ve faiz ödemeleri biter.
Yatırımcı, bono veya tahvili vade sonuna kadar tutmak zorunda
değildir. Bonolar da hisse senetleri gibi ikincil piyasada işlem
görebilirler. Bunun anlamı bono veya tahvili piyasaya ilk
çıkarılışından sonra da alabileceğiniz veya vadesinden önce
satabileceğinizdir.
Vadeye kadar tutulursa;
Yatırımcının kazanacağı dönemsel getiri, satın alma fiyatına ve
vadeye bağlı olarak baştan hesaplanabilir.
Vadeden önce satılırsa;
Dönem içerisinde piyasadaki faiz oranlarının azalması durumunda
beklenilenden daha yüksek bir getiri sağlanabileceği gibi, faiz
oranlarının artması durumunda da beklenilenden daha düşük bir
getiri (veya zarar) oluşabilir.
SGMK fiyatları da hisse senetlerinin fiyatlarında olduğu gibi iniş
ve çıkışlar gösterebilir. SGMK taşıdığı en önemli iki risk kredi
riski ve faiz riskidir.
Faiz Oranı Riski (Interest Rate Risk): SGMK fiyatlarını etkileyen
en önemli faktör faiz oranlarıdır. SGMK vadesine kadar tutan
yatırımcı, bu riskten etkilenmez. Ancak, SGMK'i vadesinden önce
satan yatırımcı için SGMK'in ikincil piyasadaki değeri önemlidir.
Kredi Riski (Geri Ödenmeme Riski): SGMK ile borçlanan kuruluşun
yükümlülüklerini zamanında yerine getirememesi riskidir.
Diğer bono riskleri
Yeniden Yatırma Riski (Reinvestment Risk): İtfa tarihinde faiz
oranlarının SGMK'in faiz oranından daha düşük olması riskidir.
Geri dönen para aynı tür yatırım aracına yatırılacaksa daha düşük
faizle yatırılması söz konusu olabilir.
Yeniden Yatırma Riski, uzun vadeli SGMK'ler (uzun taşınan
pozisyonlar) için daha belirgindir.
Yeniden Yatırma Riski ile Faiz Oranı Riski arasında ters yönlü bir
ilişki vardır. Artan faiz ortamında Yeniden Yatırma Riski azalır,
Faiz Oranı Riski artar.
Enflasyon ve Alım Gücü Paritesi Riski (Purchasing Power Risk):
Enflasyonun üzerinde reel bir getiri sağlanamaması ve yatırılan
paranın alım gücünde azalma olması riskidir. Özellikle enflasyon
oranının çok değişken olduğu ülkelerde bu risk daha yüksektir.
Kur Riski: SGMK'nın getirisi, Türk Lirası cinsinden olması
durumunda devalüasyon riskinden, yabancı bir para birimine bağlı
olması durumunda ise kurlardaki ve/veya paritedeki hareketlerden
etkilenir.
Pazarlanabilirlik (Marketability) ve Likidite Riski: Bir menkul
kıymetin piyasada hakettiği fiyattan istendiği an satılabilmesi
beklenir. Bu sağlanamamışsa Pazarlanabilirlik ve Likidite Riski
ortaya çıkar.
Ülke Riski: Vergi riski ve belirsizlik gibi politik riskler,
paranın konvertibilitesi, transfer edilememesi riski.
Faiz değişimi: Piyasa faizleri para arzı, enflasyon beklentileri,
kredi arz ve talebi, sermaye hareketleri, devletin kamu maliye
politikasi, Merkez Bankası'nın para politikası gibi faktörlerle
değişir. Bu değişimler de bono fiyatlarını etkiler.
Değişim yönü:
Faizler ile SGMK fiyatları ile ters yönde hareket ederler.
SGMK vadesine kadar tutan yatırımcı, alırken hedeflediği sabit
getiriyi elde eder.
SGMK vadesinden önce satan yatırımcı için SGMK ikincil piyasadaki
değeri önemlidir.
SGMK vadesi: Faizler arttığında, uzun vadeli SGMK değerindeki
düşüş, kısa vadeli SGMK değerindeki düşüşten daha fazla olur. Uzun
vadeli SGMK risk daha fazladır. Çünkü faiz oranı, daha uzun bir
süre için sabitlenmiştir.
Faizin artması - azalması: Faizlerde aynı oranda artış ile düşüş,
SGMK fiyatında farklı etki yaratır. Örneğin %5 faiz düşüşünün SGMK
fiyatında yarattığı artış, %5 faiz artışının aynı SGMK fiyatında
yaratacağı düşüşten daha fazladır.
SGMK fiyatları kupon faiz oranıyla ters orantılıdır. Kupon faiz
oranı ne kadar yüksekse fiyat değişimi o kadar azdır.
Kredi riski: Kredibilitesi yüksek kurumlar, daha az geri ödememe
riski taşıdıkları için daha düşük faiz öder. Yatırımcılar,
kredibilitesi düşük kurumlardan, geri ödememe risklerine karşılık
daha fazla faiz talep eder.
Örnekler
Enflasyonun yükselmesi (enflasyon ve alım gücü paritesi riski)
devletin iç-dış borç miktarının artması (kredibilite riski), döviz
fiyatlarında yaşanan artışlar ya da dengesizlikler (kur riski),
piyasadaki likiditenin sıkışması (likidite riski), ihraçcının
likidite ihtiyacının artması (krebilite riski), ekonomik
gelişmelerdeki belirsizlikler (tüm riskler) bono faizlerini
artırır, fiyatlarını düşürür.
Enflasyonun düşmesi, döviz fiyatlarındaki artışların dengeli
olması, likiditenin rahatlaması, ihraçcının likidite ihtiyacının
azalması, ekonomik ve politik şeffaflık bono faizlerini düşürür,
fiyatlarını artırır.
Risk çeşitlendirilmesi yapılmış bir portföy sahibi olmak istiyorsanız, portföyünüzde SGMK yer vermeniz yerinde olacaktır.
Eğer belirlediğiniz yatırım amaçları kısa vadeli ise tahvil veya kısa vadeli tahvilleri, uzun vadeli ise, daha uzun vadeli tahvilleri tercih edebilirsiniz.
Günümüz Türkiye piyasasında en önemli SGMK ihraççısı kurum T.C. Hazinesi'dir. Hazine'nin ihraçları çeşitli vadelerde TL veya yabancı döviz cinsinden bono ve tahvilleri içerir. Bu menkul kıymetler farklı derecelerde likidite sergiler.
İşlem görmekte olan Hazine'nin piyasaya sürdüğü bono ve tahviller, vadeleri, fiyatları ve getirilerini http://www.yatirimyap.com/'dan takip edebilirsiniz.
Yerli veya yabancı şirket veya kurumların bonolarını almayı düşünürseniz ihraççının kredibilitesine dikkat ediniz. S&P, Moody's gibi kurumların bonoların geri ödenme ihtimallerini ifade eden derecelendirmelerini inceleyiniz.
Bono yatırımınızı yapmadan önce Fortis Yatırım Menkul Değerler A.Ş. Yatırım Danışmanı'nıza danışmanızı önemle tavsiye ederiz.
Bileşik Faiz = ((1+ (Basit faiz * gün sayısı / 36500)) ^ (365 / gün sayısı) -1)
Örnek:
06/03/2002 vadeli bono
Bugün: 23 Mayıs 2001
Basit Faiz: 70.40%
Vadeye Kalan Gün sayısı: 287 gün
Bileşik Faiz = ((1+(70.40*287/36500))^(365/287)-1 =75.12%
Basit Faiz = ((1+ Bileşik Faiz) ^ ( gün sayısı / 365) -1) * 365 /gün sayısı
Örnek:
06/03/2002 vadeli bono
Bugün: 23 Mayıs 2001
Bileşik Faiz: 75.12%
Vadeye Kalan Gün sayısı: 287 gün
Basit Faiz= ((1+0.7512)^(287/365)-1)*36500/287 =70.40%
Basit Faizden Bono Fiyatı Nasıl Hesaplanır?
Bono Fiyatı = 100,000 / ( 1+ Basit Faiz * gün sayısı / 36,500 )
Örnek:
06/03/2002 vadeli bono
Bugün: 23 Mayıs 2001
Vadeye Kalan Gün sayısı: 287 gün
Basit Faiz: 70.40%
Fiyat = 100,000 / ( 1+70.40 * 287 / 36,500 ) = 64,368
Bono Fiyatından Basit Faiz Nasıl Hesaplanır?
Basit Faiz= (100,000 / Bono Fiyatı - 1) * 365 / Gün sayısı
Örnek:
06/03/2002 vadeli bono
Bugün: 23 Mayıs 2001
Vadeye Kalan Gün sayısı: 287 gün
Bono Fiyatı: 64,368
Basit Faiz = ( ( 100,000 / 64,368 ) - 1 ) * 365 / 287 = %70.40
Reel Getiri (Enflasyondan Arındırılmış Getiri) Kavramı
Reel Getiri = (1 + Hazine Bonosu Dönemsel Getirisi) / (1 + Döneme Ait Toplam Enflasyon)
Enflasyon:
1. ay: %4.5
2. ay: %5.25
3. ay: %6.5
3 aylık hazine bonosu basit faizi = %85
Döneme Ait Toplam Enflasyon = ( 1+birinci ay enflasyonu) * ... * ( 1 + sonuncu ay enflasyonu) = (1.045 * 1.0525* 1.065) = % 17.1354
Hazine Bonosu Dönemsel Getirisi = Basit Faiz * Gün Satısı / 365 = 85 * 91 / 365 = % 21.1918
Reel Getiri = ( 1 + 0.2119 ) / ( 1 + 0.1714) - 1 = % 3.4630
Bonoların piyasa fiyatı ve yatırımcıya kazandırdıkları getiri, işlem görmedikleri sırada da değişir. Vade sonundaki değerleri belli olduğu için iç verimden günlük fiyatı ilerler.
Vade Sonu Değeri = 100,000
Bugünkü Değeri = 75,000
Vadeye kalan Gün = 180
Basit Getiri = 100,000 / 75,000 - 1= % 33.33
Bileşik Getiri = (1 + 0.3333 ) ^ ( 365 / 180 ) - 1 = % 79.19
Bir sonraki günkü değer (bono fiyatı) ne olmalı?
Vadeye Kalan Gün Sayısı = 179
Birim Fiyat= 100,000 / ( (0.7919 + 1) ^ ( 179 / 365 ) ) = 75,122
Hazine İhaleleri Birim Fiyat Hesaplaması
Birim Fiyat = 100,000 / (oran * gün / 36,400 ) + 1
Örnek:
Vade = 287 Gün
Oran = %68
TL = 2,000,000,000
Birim Fiyat = 100,000 / (68 * 287 / 36,400 ) + 1 = 65,097
Hazine İhaleleri
Nominal Tutar = TL Tutarı / (Birim Fiyat / 1,000)
= 2,000,000,000 / (65,097 / 100,000) = 3.072.338.202
( Genellikle 250 milyon TL ve katlarına yuvarlanarak kabul edilir.)
Yatırımcılar talep ettikleri Nominal Tutarın %1'i kadar teminat yatırmakla yükümlüdür.
Imkb Tahvil ve Bono Piyasası
Amaç, sabit Getirili Menkul Kıymetlerin aracı kuruluşlar arasında daha verimli dağılımını sağlamak, şeffaf bir ikinci el piyasa olusturarak menkul kıymet ihracını artırmak, Repo/Ters Repo Pazarı için ise aracı kuruluşlar arasındaki fon akışını düzenleyerek repo işlemlerinin şeffaf bir ortamda gerçekleşmesini sağlamaktır.
Tahvil ve Bono Piyasası 1991, Repo /Ters Repo Piyasası 1993 yilinda faaliyete geçmiştir.
Takas güvencesi bulunur.
Her kurum IMKB'nin limitleri çerçevesinde işlem yapabilir.
Aynı gün valörlu işlemler saat 14:00'e kadar, ileri valörlü işlemler saat 17:00'ye kadar gerçekleştirilebilir.
Nasıl SGMK Alabilirsiniz?
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Kesin Alım-Satım Pazarı'nda işlem yapma yetkisi bulunan banka ve aracı kurumlar ile Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası aracılığıyla Devlet Tahvili ve Hazine Bonosu alım-satım işlemi yapabilirsiniz. Tahvil ve bono işlemlerinizi banka veya aracı kurumdaki yetkilisi gerçekleştirecektir.
Yatırımcı, İMKB Kesin Alım-Satım Pazarı'nda işlem yapmak için banka veya aracı kurum yetkilisine işlem türünü (alım-satım), menkul kıymet tanımını, işlem yapmak istediği miktarı veya nominal değeri, işlem yapmak istediği fiyatı veya oranı ve işlemin başlangıç valörünü bildirmelidir.
Diğer Sabit Getirili Yatırım Araçları
Repo
Repo, menkul kıymetin başlangıç valörünün başladığı gün satılıp, emrin bittiği gün geri alınmasıdır. Repo yapan taraf aslında parayı kullanan taraftır. Para piyasalarında karşılaşılan en likit yatırım araçlarındandır. Getirisi sabitlenmiştir. Ülkemizde repo işlemleri, hazine riskinin düşüklüğü ve Hazine bonoları üzerinden yapılır.
Repo işlemlerini Sermaye Piyasası Kurulu'ndan yetki belgesi almış banka ve aracı kurumlar yapabilir. Repo işlemlerinde vade, menkul kıymetin itfa tarihini aşmamak koşuluyla, serbestçe belirlenir. Vade sonu işgünü olarak seçilir ve faiz oranı taraflarca belirlenir.
Piyasa'da Repo işlemleri her işgünü 10:00 ile 14:00 saatleri arasında yapılır. Repo yapacak kişinin bu saatler arasında aracı kuruma yada bankaya başvurması gerekir.
Repo İşlemlerinin vadesi en az 1 gün, en fazla 1 yıl olmalıdır. Ancak genelde 1 yıllık vade kullandırılmamakta müşteri hazine bonosu almaya yönlendirilir.
Repo oranı ile ilgili hesaplamalarda gerçek gün sayısı 360 gün üzerinden ve yıllık basit faizden hesaplanır.
Emirlerin piyasaya verilmesinde aracı kuruluşlar piyasa eksperlerine işlem türünü belirttikten sonra emir verecekleri para birimini, emir türünü, başlangıç valörünü, vadeyi, emir tutarını, repo oranını, işlem konusu menkul kıymetin tanımını ve fon ise fonun adını belirtmelidir.
Repo anlaşmasında geri satınalma fiyatının saptanması,
Geri Satın Alma Fiyatı: A ( 1+ r ( B / 360 ) )
r= Müşteri ile finans kurumunun anlaştığı oran
A= Menkul değerin satış yapıldığı tarihteki değeri
B=Anlaşmanın kapsadığı gün sayısı
|
